تاریخچه شیر آب و شیرآلات در جهان

شیرآلات امروز بخشی جدانشدنی از زندگی روزمره هستند، اما کمتر کسی به تاریخچه و سیر تحول آن‌ها توجه می‌کند. در حالی که اغلب تصور می‌کنند شیرآلات محصولی مدرن هستند، انسان‌ها هزاران سال پیش به کنترل جریان آب فکر می‌کردند.

از دریچه‌ها و آب‌بندهای ساده در تمدن‌های باستانی تا شیرآلات هوشمند و الکترونیکی امروزی، این وسیله همواره همراه پیشرفت معماری و بهداشت تکامل یافته است. در این مطلب، به تاریخچه و ریشه نام «شیر آب» می‌پردازیم.

تاریخچه شیر آب به کدام زمان بر می گردد؟

اولین شیر جهان که به وسیله انسان اختراع شد، در واقع همان چیزی است که امروزه به عنوان (دریچه) آب‌ بند می‌شناسند. دریچه‌ای که با گذاشتن یا برداشتن آن در مسیر آب، جریان را بسته، باز یا نیمه باز می‌گذاشتند. شیرهای دروازه‌ای امروزی در واقع همان آب‌بندهای قدیمی هستند.

بنابراین شاید فکر کنید که شیرآلات زاده جهان مدرن و امروزی هستد اما تاریخچه شیرآلات به ۱۷۰۰ سال قبل از میلاد مسیح بر می‌گردد. در ابنیه و بخصوص کاخ‌‌های دوران باستان، علاوه بر لوله‌های سفالی برای انتقال جریان آب، ردپای استفاده از شیرهایی از جنس طلا، نقره، مرمر و فلزات دیگر برای کنترل مسیر و جریان خروج آب نیز به چشم می‌خورد.

نحوه استفاده از شیرهای آب در گذشته

در گذشته، برای هدایت آب به فواره‌ها و خانه‌های خصوصی از لوله‌کشی و شیرآلات استفاده می‌شد. مثلاً در قصر سلطنتی مینوآن در جزیره کرِت، علاوه بر لوله‌های سفالی، شیرهایی از طلا، نقره و سنگ مرمر نصب شده بود.

بین سال‌های ۱۰۰۰ قبل از میلاد تا ۴۷۶ میلادی، لوله‌های سربی و شیرهای مرمرین و نقره‌ای در حمام‌های خصوصی و عمومی رایج بودند. رومیان نیز در قرن چهارم میلادی از شیرآلات و لوله‌کشی برای ۱۱ حمام عمومی، ۸۵۶ حمام خصوصی و ۱۳۵۲ فواره و آب‌انبار استفاده می‌کردند.

از شیرهای تک‌ضرب تا شیرآلات هوشمند

در ابتدا خروجی آب سرد و گرم یکپارچه نبود تا اینکه در ۱۹۳۷ آل موئن پس از سوختن دستش با آب داغ، ایده شیر با خروجی آب سرد و گرم یکپارچه را مطرح کرد. پس از تلاش‌های او بین سال‌های ۱۹۴۰ تا ۱۹۴۵، اولین شیر کلاسیک موفق با امکان تنظیم دما طراحی شد. همچنین لندیز پری در سال ۱۹۴۵ اولین شیر تک‌ضرب با دسته ربع‌گرد را طراحی کرد که در سال ۱۹۵۴ توسط دلتا عرضه شد.

در اوایل دهه ۱۹۸۰، شیرآلات الکترونیکی برای صرفه‌جویی در آب و رعایت بهداشت تولید شدند و به‌خصوص در سرویس‌های عمومی محبوب شدند، زیرا باز کردن شیر تنها با قرار دادن دست مقابل سنسور امکان‌پذیر بود.

واژه شیر آب برای شیرآلات از کجا آمده است؟

شیر، نماد قدرت و صلابت است. در معماری‌های قدیم از شیر در ستون ‌ها و تزئینات کاخ ‌ها و بناها استفاده می‌کردند. و از آنجا که در دوران باستان نیز پادشاهان شیر جنگل را نماد قدرت می‌پنداشتند، مهار کردن چنین موجودی نشانه توان کنترل و قدرت بی اندازه به حساب می‌آمد. در نتیجه برای تزئین بناها و آب نماها از سر شیر یا کل بدن او استفاده می‌کردند.

حتی پس از ساخت شیرآلات قدیمی فلزی نیز روند تزئین اهرم باز و بسته کردن آب با سر شیر همچنان ادامه یافت. احتمالا بر روی اهرم اولین شیرهایی که وارد ایران شدند نیز سر شیر قرار داشته و مردم بجای اینکه برای قطع و وصل جریان آب از جمله «اهرم را بچرخان» استفاده کنند، می گفتند «شیر را ببند/ باز کن». این اصطلاح با وجود حذف قسمت تزئینی به شکل شیر از شیرهای آب، تا به امروز استفاده می‌شود.

چرا نام شیرآلات از کلمه ی شیر (جنگل) گرفته شده است؟

در دوران باستان شیر جنگل، نماد قدرت به حساب می‌آمد و مهار آن نشانه‌ی قدرت بی حد و حصر بود. به همین دلیل از سرِ شیر و یا کل بدن آن در تزئین بناها و آب نماها استفاده زیادی میشد. حتی اولین شیرهای آب فلزی نیز به شکل سرِ شیر ساخته شدند و تزئین اهرم باز و بسته کردن آب با سرِ شیر مرسوم بود. همچنین اصطلاح «شیر را باز کن/ ببند» از همان زمان رایج شد و حتی پس از حذف بخش تزئینی سرِ شیر از شیرآلات، نیز تا به امروز استفاده می شود.

گردآوری شده توسط لوازم ساختمانی رئوف شاپ